Watch the APEC events and news LIVE at APEC TV App.
Now available at the Google Play Store and the Apple App store

×

The Philippines’ hosting of APEC 2015

[Read in EnglishBasahin sa Filipino]

APEC 2015: BUILDING INCLUSIVE ECONOMIES, BUILDING A BETTER WORLD

Screen Shot 2015-01-08 at 4.03.43 PM

Paalin nahimo it Pilipinas ro tema it APEC 2015?

Ro manga stakeholder ag iba pa nga mahaegang kaparti it APEC hay naggamit it isaeang ka butang nga sueondan nga giya sa pag-obra it tema para sa APEC 2015. Suno kara, mahaega nga angkonon ku tema ro manga kalidad nga, nagapanan-aw sa manaming kalidad kamana it pagbalansi, sigidas, may kaangtanan, maeanog, ag nagasustiner. Obligasyon kara nga ipabutyag ag ipursige ro manga lokal ag rehiyonal nga handom sa pihak it pagpadayon it manga nagtaliwan ag sa makarong inisyatiba nga ginasabat ro manga hamon ag kinahangeanong may kinasayran sa problima ag interes it kaabuan. Eabaw pa, ro tema it APEC 2015 hay kinahang-ean nga mabuoe pamaagi sa pag-abot it midyo mabuhay –buhay nga resulta.

Nag-obra man it manga aktibidades agud makatipon it impormasyon, paeomuhon du pagbaeaylohan it hunahuna, magbunga it resulta, ag isaysay sa husto nga porma ro manga inisyatiba ag rekomendasyon.

Sa kasiguraduhan, nag-obra it manga konsultasyong kaeakot ro manga ahensiya it gobyerno, pribado nga sektor, ag manga APEC Senior Official agud mahanas ro lebel it pag-agum sa manga prayoridad ag magtipon it suporta para sa manga prayoridad ngara.

Nagaobra man it manga pagpangusisa sa pakikipagbueoligan it akademya ag manga intelektuwal agud pamatuoran ro manga gin-usisang prayoridad ag nag-obra it manga rekomendasyong sueondanon. Nagtukod it manga oeobrahon kaibahan du manga host agency, kaibahan du pribadong sektor, para sa katuyuan sa pagsaysay it elemento it iba-ibang mataas nga libel sa  pagtielipon sa 2015.

Ano ro tema it APEC 2015?

Sa idaeom it pagpamuno it Pilipinas, ro pangkabilugang pagahambaean it APEC hay ro pagpaeapad ag pag-abante it kauswagan pangtanan para sa Asia-Pacific. Hay ngani, ro tema it APEC 2015 hay “Building Inclusive Economies, Building a Better World” (Nagabilog it Ekonomiyang Pantanan, Nagaobra it Mas Manaming Planeta)”. Suno kara, ro kauswagang para sa tanan hay puydeng klaruhon, isaysay, ag mag-usisa sa tatlo nga lebel-lebel nga domestiko/nasyonal nga lebel, ag pangmaeapad nga lebel.

  • Sa domestiko/pangnasyonal nga lebel, ro pagbahoe it stratehiya sa Pilipinas hay nakabasi sa pagtuga it manga oportunidad ag trabaho, nga ginapaintra ag ro pag-iba it kaabuan sa ekonomiko ag  sosyal nga pagbaton, ag pagpaugan sa kapobrehan pamaagi sa mayad nga pagdumaea ag repormang domestiko.
  • Sa rehiyonal nga lebel, ro stratehiya para sa pagbahoe it pangrehiyong APEC hay nakasentro sa pagpaeapad it akses o daean sa manga oportunidad ag pagtao it kabaskog sa manga pumueoyo nga magbunga it mas produktibong oportunidad sa trabaho, dinamiko nga kaumwaran it ekonomiya, ag maabo nga kamaeayran it tanan.
  • Sa macro/ pangmaeaparang lebel, ro direksyon it kaumwarang pantanan it APEC hay nakasentro sa pagpaisot it bae-at it nagapaumwad ag mauswag nga myembro it APEC agud maabot ro tanan nga manga benepisyo it isaeang mahilway/ owa’t bayad ag bukas nga sistema it pangginubyerno para sa kada myembro it ekonomiya.

Ano-ano ro prayoridad it Pilipinas parti sa pagdumaea sa ekonomiya?

Sa APEC 2015, tinguhaon it Pilipinas nga tan-awon ro manga prayoridad sa adyenda ag manga sueondanong pang-ekonomiya it manga myembro sa Asia-Pacific. Ro manga masunod nga manga prayoridad hay:

  • Pagpakapital sa Pagpaumwad it manggad nga Pantawo;
  • Pag-alaga sa Partisipasyon it Maisot ag Kasarangang Negosyo sa Pangrehiyon ag Pangkalibutan nga merkado;
  • Pagbilog it nagasuporta ag Matibay nga manga Komunidad; ag
  • Pagpaabu sa Regional Economic Integration Agenda.

Ano ro kahaegahan it kada isaeang prayoridad sa rehiyon it Asia-Pacific?

Ro kada prayoridad hay bastante ag kaiba sa tanan ro kahaegahan sa manga myembro it Asia-Pacific. Ginakompleto ro manga prayoridad ngara it manga dugang pa nga sub-prayoridad nga gabulig sa pagpatuman kara ag magsirbing  basihang parti para maagum it pangkabilugang katuyuan it APEC 2015-ro kauswagan para sa tanan. Puydeng may ina nga iba-ibang lebel it kahaegahan nga daea it pagpahangup it manga prayoridad ngara, apang puyde man nga pagbueos-bueosan ag pag-ilibahon da.

Pagpakapital sa Pagpaabu it Manggad it Tawo

Mabahoe ro papil nga ginahampangan it manggad it tawo sa pag-agum it manga handom it manga myembro, duyon ro – sobra nga pagpaabu it manga trabaho, eabi pa nga produktibong oportunidad sa trabaho, ag sobra nga pagbahoe it ekonomiya. Maghalin kara, Paunwarun ro pagpaabu it manggad it tawo paagi sa pagdiskasyon parti sa edukasyon, inobasyon, ag pagpamayad it abilidad nga makaapekto it husto sa pahilangupon it kaumwaran ag pauswagon ro kaumwaran it futuro. Ro manga sub-prayoridad ngara hay ro manga masunod:

  • Pagpaeapad it kaaeaman-base sa ekonomiya;
  • Pagpaeapad it edukasyon ag inobasyong pangsyensa ag teknolohiya sa APEC;
  • Pagpauswag it manga abilidad nga kinahaeanghan it manga negosyo it APEC sa ika-21 siglo; ag
  • Internalisasyon it edukasyon/cross-border education agud makapauswag it manga abilidad nga pang-APEC.
Pagpaumwad/pag-alaga sa partisipasyon it Maisot ag Kasarangang Negosyo sa Panrehiyon ag Pangkalibutang Merkado

Ro manga maisot ag kasarangang negosyo (SME) hay ginasugid nga may buyot nga gapangeapaw sa 97 porsyento it tanan nga manga negosyo (99.6 porsyento sa Pilipinas) ag ginataw-an it trabaho ro mas katunga sa manga trabahador sa kabilugan it  ekonomiya it manga myembro it APEC economies.Sa pagkilaea sa mabahoe nga bulig it manga negosyo sa pagtuga it manga trabaho ag pag-uswag it ekonomiya, dugang pa ro pagtao it buylo sa katuyuan nga integrasyon ag internalisasyon it manga SME kaibahan du andang pag-intra sa global value chains (GVC).

Ro manga sub-prayoridad ngara hay ro manga masunod:

  • Pagbuoe it manga kasab-eagan sa manga SME, kaibahan kara ro pagsueod sa manga merkado.
  • Pagpaeapad it kauswagan para sa tanan paagi sa pangmabuhay ag matibay nga SME;
  • Pagsuporta sa modernisasyon o pagbag-o ag pagsunod sa manga gintao nga  sueokatan it manga  SME.
Pagtukod it pangmabuhay ag mapag-on nga komunidad

Ro nagabag-ong palibot, kaibahan it manga mabahoe nga kaeaeat-an o disgrasya it tawo o natural nga disgrasya, hay nagdaea it kakusgon nga pagkaduea ag kasamaran o Loss and Damage (L&D), ag pagdisturbo sa suplay ag demand it negosyo o pagbaealigyaan sa Asia-Pacific. Owa’t eabot pa kara, ginasamad it manga disgrasya o manga natabu nga owa ginahungda ro imahen it manga myembro kamana sa mabakud, mapuslanon nga butangan it pondo.  Ngani mas pinabaskog nga paghutuhot ro ginapokus sa pagkamapag-on ag pangmabuhay it manga negosyo ag komunidad it APEC nga apektado it seguridad sa enerhiya ag pagkaon. Eabi pa nga atensyon ro ginatao sa preserbasyon it manga ecosystem it kaeawran ag manggad sa tubi bangud sa mahaeagang kahimtangan hanungod sa Blue Economy-oriented nga myembro. Ro manga sub-prayoridad hay ro manga masunod:

  • Pagtuga ag pagpaeapad it risk reduction ag management sa manga myembro it APEC;
  • Pagtukod it mapag-on nga imprastruktura;
  • Pagpadayon sa abilidad it manga negosyo sa kaumwaran
  • Pagpapag-on it manga SME kontra sa manga kaeaeat-an o disgrasya
  • Magpadugang it seguridad sa pagkaon ag ana it Blue Economy sa rehiyong APEC; ag
  • Pagpaeapad it pagdumaea sa manga baybayon ag pagkonserba sa manggad sa eawod.
Sa makaron, ginabana-bana nga may 42 Regional Free Trade Agreements ro manga myembro it APEC.

Ro negosasyon hay nagakatabo eon parti sa Trans-PacificPartnership (TPP)2 ag Regional Comprehensive Economic Partnership (RCEP).Ro pangmabuhay nga handom it APEC hay isaeang Free Trade of the Asia-Pacific (FTAAP) nga magatukod it isaeang FTA para sa tanan nga myembro it APEC. Bangud  tagapagdumaea it APEC 2015, ginasaligan ro Pilipinas nga suportahan ag padayon nga pagtrabahuhan ro regional economic integration (REI) adyenda nga may espesyal nga pokus sa trade in services o pagbaeayluhan sa serbisyo, nga nagakantidad it haeos katunga it GDP it APEC economies.

Ro manga sub-prayoridad ngara hay ro manga masunod:

  • Pagpabaskog it pinag-iba-iba nga ekonomiko sa rehiyon paagi it Bogor Goals4;
  • Pagpaeapad it koneksyon paagi sa Trade in Services, nga nakapokus sa tawo- sa-tawo ag institusyonal nga koneksyon sa rehiyon;
  • Pag-abante it manga kwartang pangmerkado nga may katuyuan nga magtukod it mas mapag-on nga pinansiyal nga institusyon sa rehiyon agud mas mayad nga makasabat sa mga ginasaligang problemang pang-ekonomiya; ag
  • Pagpabaskog it manga global supply chain/global value chain sa rehiyong APEC.

 

APEC 2015 Logo

 

Ginpahaum it Foreign Service Institute o Institusyon it Serbisyong Pangayaw sa pakikipagbueoligan itDepartamento it Foreign Affairs
Ginplastar it Presidential Communications Development and Strategic Planning Office/APEC Strategic Communications Committee
Salin ng Komisyon sa Wikang Filipino
Kopirayt  APEC 2015 Philippines

____________________

1 Asia-Pacific Economic Cooperation, “Small and Medium Enterprises” http://www.apec.org/Groups/SOM-Steering-Committee-on-Economic-and-Technical-Cooperation/Working-Groups/Small-and-Medium-Enterprises.aspx (accessed October 10, 2014)

2 TPP Members: Australia, Brunei, Canada, Chile, Japan, Malaysia, Mexico, New Zealand, Peru, Singapore, United States, Viet Nam

3 RCEP Members: Australia, Brunei, Cambodia, China, India, Indonesia, Japan, Laos, Malaysia, Myanmar, New Zealand, Philippines, Singapore, South Korea, Thailand, Viet Nam

4 Ibid.