Watch the APEC events and news LIVE at APEC TV App.
Now available at the Google Play Store and the Apple App store

×

The Philippines’ hosting of APEC 2015

[Read in English / Basahin sa Filipino]

APEC 2015: PAGTUKOD SANG KABUG-USAN NGA EKONOMIYA, PAGPASAD SANG MAS MAAYO NGA KALIBUTAN

Screen Shot 2015-01-08 at 4.03.43 PMPaano Gindihon sang Pilipinas ang Tema sang APEC 2015?

Ang mga grupo nga may kaangtanan sa APEC kag iban pa nga mga tawo nga may importante nga papel nagagamit sang mga prinsipyo nga naggiya sa ila sa pagdihon sang tema sang APEC 2015. Base sa mga prinsipyo, ang tema dapat may kalidad nga bug-os kag nagasentro sa palaabuton pareho sang balanse, pagkatayuyon, pagka-mapuslanon, epektibo, kag mapinadayunon.

Ini makahatag importansya kag makatib-ong sang mga lokal kag rehiyunal nga mga tinutuyu nga nabase sa mga nagliligad kag mga nagapadayon nga mga inisyatibo samtang ginahatagan solusyon ang mga kinahanglan kag mga pagpanghangkat sa sini nga panahon nga may kaangtanan sa masami nga mga interes kag mga problema. Dugang sini, ang tema sang APEC 2015, kinahanglan nga mahimu paagi sa pagtuman sang mga tinutuyu sini sa kasarangan kag sa malawig nga panahon.

May ginpatigayon man nga mga hilikuton sa pagtipon sang mga impormasyon, pagpatigayon sang pagbayluhanay sang mga opinyon, paghatag suporta kag paghimu sang mga inisyatibo sa pagpatuman sang mga mga rekomendasyon. Labi sa tanan, may ginhimu nga mga konsultasyon kaupod ang mga ahensya sang gobyerno, pribado nga sektor, kag mga senyor nga opisyales sang APEC agud hibaluon ang lebel sang kasulhayan sa mga prayuridad kag magtipon sang mga suporta para sa sini nga mga prayuridad.May ginhimu man nga mga pagpanalawsaw sa kolaborasyon sa akademya kag mga mangin-alamon agud mapabakud ang mga ginkilala nga mga prayuridad kag makadihon sang mga rekomendasyon para sa mga polisa. May mga ginhiwat man nga mga worksyap upod ang nagapatigayon nga ahensya kaupod ang mga pribado nga sektor sa tinutuyu nga mahatagan sang lubos nga pagtamud ang mga elemento sang mga nanuhay-tuhay nga mga sinapul sa mataas nga lebel sa 2015.

Ano ang tema sang APEC 2015?

Sa idalum sang pagpamuno sang Pilipinas, ang kabilugan nga topiko sang APEC 2015 amo ang pagpasanyug kag pagtib-ong sang kabug-usan nga pag-uswag sa rehiyon sang Asia-Pacifico, gani ang tema sang APEC 2015 amo ang Pagtukod sang Kabug-usan nga Ekonomiya, Pagpasad sang Maayo nga Kalibutan. Base sa sini nga tema, ang kabug-usan nga pag-uswag magakahulugan, mailaragway, kag manaalisa sa tatlo ka bahin – lokal/pungsudnon, rehiyunal, kag masangkad nga lebel.

  • Sa lokal kag pungsudnon nga lebel, ang estratehiya sa kabilugan nga pag-uswag sang Pilipinas ginbase sa paghatag oportunidad sa mga trabaho kag pagtrabaho nga ginaupdan kag ginabuylugan sang kadamuan nga populasyon sa sosyal kag ekonomiko nga aspekto, kag nagapahagan-hagan sang kaimulon paagi sa maayo nga pang-gobyerno kag reporma lokal.
  • Sa rehiyunal nga lebel, ang istratehiya sa bug-os nga pag-uswag sa rehiyon sang APEC nakasentro sa pagpasangkad sang mga oportunidad nga makahatag kahigayunan sa mga tawo nga mangin hangkilan agud maangkon ang mas daku nga kahigayunan nga makakita sang mas maayo nga trabaho, padayon nga pagsanyug sang ekonomiya, kag mas maayo nga kahimtangan sa pagpangabuhi.
  • Sa masangkad nga panan-awan, ang dalan padulong sa bug-os nga pag-uswag sang rehiyon sang APEC nakasentro sa pagpabakud sang relasyon sa tunga sang mga naga-usawg kag mainuswagon nga ekonomiya sang mga katapu nga pungsod sang APEC sa tinutuyu nga mapadaku sang lubos ang mga benepisyo paagi sa pagpatikang/pagdumala sang mahilway, mas bukas nga pagnegosyo kag pagpundar kapital para sa kada isa kag sa tagsa-tagsa ka katapu sang APEC.

Ano ang mga prayoridad sang Pilipinas bilang pungsod nga pagahiwatan sang APEC 2015

Sa APEC 2015, ang Pilipinas bilang lugar sang nasambit nga kahiwatan, nagatuyu sa paghugpong kag pagpadayon sang iya mga prayoridad padulong sa pinakaimportante nga punto sang adyenda kag polisa sa ekonomiya sang mga katapu nga pungsod sa Asia-Pacifico. Ang mga ginkilala nga mga prayuridad amo ang mga masunod:

  • Pagpundar kapital sa paghanas kag pagpauswag sang ikasarang sang tawo;
  • Pagtib-ong sang partisipasyon sang mga magagmay kag kasarangan nga mga negosyo sa rehiyunal kag pangkalibutanon nga pagbaligya-anay;
  • Pagtukod sang mabakud kag may tayuyon nga ikasarang nga mga komunidad; kag
  • Pagtib-ong sang adyenda nahanungud sa pag-ugyon sang mga ekonomiya sa Asia-Pacifico.

Ano ang kapuslanan sang kada prayuridad sa rehiyon sa Asia-Pacifico?

Ang kada prayuridad may daku kag pinasahi nga kapuslanan para sa mga katapu nga pungsod sa rehiyon sang Asia-Pacifico. Ang ini nga mga prayuridad ginalakipan man sang iban pa nga mga prayoridad nga makabulig sa katumanan sang sini nga mga tinutuyu kag mangin pundasyon sa pag-agum sang mas may kabilinggan nga katuyuan sang APEC 2015 – nga amo ang kabilugan nga pag-uswag. Ang mga epekto nga dala sang sini nga mga prayuridad posible nga may nagakalain-lain nga lebel sang kapuslanan apang napamatud-an nga may kaangtanan kag naga-angut sa tagsa-tagsa.

PAGPUNDAR KAPITAL PARA SA PAGHANAS KAG PAGPAUS-WAG SANG IKASARANG SANG TAWO

Ang ikasarang sang tawo may tuman kadaku nga papel sa katumanan sang mga tinutuyu sang mga katapu nga pungsod sang APEC, nga amo ang: pagpadaku sang oportunidad sang pagkuha sang trabaho, mas maayo nga kahigayunan sa pagkuha sang mabungahon nga trabaho kag mas madasig nga pag-uswag sang ekonomiya. Bangud sini, ang paghanas sang ikasarang sang tawo itib-ung paagi sa talakayan nahanungod sa edukasyon, inobasyon kag paghanas sang ikasarang nga labi nga makaapekto sa palaabuton sang pag-uswag kag makabulig sa pag-usawag sang palaabuton. Ang mga makit-an nga iban pa nga prayuridad amo ang masunod:

  • Pagtib-ong sang ekonomiya nga nabase sa ikaalam sang tawo;
  • Pagtib-ong sang edukasyon sa siyensya kag teknolohiya kag inobasyon sa APEC;
  • Pagpasanyug sang ikasarang sa trabaho nga kinahanglanon sang negosyo sa APEC sa 21 ka siglo; kag
  • Edukasyon nga makatupong sa pangkalibutanon nga talaksan/pangkalibutanon nga lebel sang edukasyon agud makatib-ong sang mga kinaadman nga kinahanglanon sang APEC.
PAGTIB-ONG SANG PARTISIPASYON SANG MGA MAGAGMAY KAG KASARANGAN NGA MGA NEGOSYO SA REHIYUNAL KAG PANGKALIBUTANON NGA PAGBALIGYA-ANAY

Ang mga magagmay kag kasarangan nga mga negosyo ang nagabug-ossa masobra sa 97% sang tanan nga mga negosyo (99.6% sa Pilipinas) kag nagahatag trabaho sa masobra sa tunga sa mga katapu nga pungsod sang APEC. Bilang pagkilala sang tuman ka daku nga kontribusyon sang mga negosyo sa paghatag sang trabaho kag pag-uswag sang ekonomiya, kinahanglan ang paghatag sang dugang nga igtalupangud sa tinutuyu sa pagtingub kag pagpataas sang kalidad sang mga magagmay at kasarangan nga negosyo pareho sa pangkalibutanon nga talaksan kalakip man ang ila partisipasyon sa nahisugtan nga pangkalibutanon nga bili sang balaklon (global value chains). Ang iban pa nga mga prayuridad amo ang mga masunod:

  • Paghatag sang solusyon sa mga problema sang mga magagmay kag kasarangan nga mga negosyon kalakip ang ila pagpasakop sa pagbaklanay kag baligyaanay;
  • Pagtib-ong sang kabug-usan nga pag-uswag paagi sa tayuyun kag mabakud nga mga magagmay kag kasarangan nga mga negosyo; kag
  • Pagpalapnag sang pagbag-o kag pagsunod sa talaksan nga nahisugtan sa tunga sang mga magagmay kag kasarangan nga mga negosyo.
PAGTUKUD SANG TAYUYUN KAG MABAKUD NGA MGA KOMUNIDAD

Ang padayon nga pagbag-o sang kalibutan, kaupod na ang natural kag ang kahimuan sang tao nga mga kalamidad nagtuga sang tuman ka daku nga kahalitan, kapierdihan kag kasablagan sa bahin sang naga-angtanay nga mga balaklon kag kinahanglanon sa negosyo sa Asia-Pacifico. Dugang sini, ang mga kalamidad kag ang mga hitabu nga angut sa mga kalamidad may negatibo nga epekto sa imahen sang mga katapu nga pungsod bilang mabakud kag maayo negosyohan nga mga lugar. Tungud sini, kinahanglan ang dugang nga paghimud-us sa pagpabakud kag pagpatayuyun sang mga negosyo sang APEC kag mga komunidad nga apektado sang problema sa kakulangan sa enerhiya kag pagkaon. Kinahanglan man ang paghatag sang dugang nga igtalupangod sa pagtipig sang mga tanum, mga dunang manggad kag iban pa nga mga nagakabuhi sa kadagatan tungod sang ila daku nga importansya sa mga pungsod nga nagahatag igtalupangod sa dunang manggad sa kadagatan. Ang iban pa nga mga prayuridad amo ang mga masunod:

  • Pagtukud kag pagtib-ong para sa pagpatikang kag pagpahagan-hagan sang kahalitan sa mga pungsod nga katapu sang APEC;
  • Pagpatindug sang mabakud nga mga inprastruktura kag iban pa nga mga serbisyo nga kinahanglanon sang komunidad;
  • Pagtib-ong sang tayuyun nga pagnegosyo;
  • Pagpapabakud sang ikasarang sang mga magagmay kag kasarangan nga negosyo sa pag-atubang sang mga kalamidad;
  • Pagpadamu sang suplay sang pagkaon kag pagpasanyug sang ekonomiya nga salig sa mga dunang manggad sang kadagatan sa rehiyon sang APEC; kag
  • Pagtib-ong sang maayo nga pagdumala kag pagtipig sang kadagatan kag baybayon.
PAGTIB-ONG SANG ADYENDA NAHANUNGOD SA PAGHI-LIUGYON SANG MGA EKONOMIYA SA ASIA-PACIFICO

Sa subong, ginabulubanta nga may 42 ka kasugtanan sa hilway nga pagnegosyo sa tunga lang sa kabilugan nga mga katapu sang APEC. May ara man nga mga negosasyon sa Trans Pacific Partnership (TPP) kag Regional Comprehenaive Partnership (RCEP). Handum sang APEC nga mapalawig sa madugay nga panahon ang pag-angkon sang lugar para sa hilway nga pagnegosyo sang Asia-Pacifico nga magatukud sang isahanon nga lugar para sa hilway nga pagnegosyo para sa kabilugan nga katapu sang APEC. Bilang pungsod nga pagahiwatan sang APEc 2015, ginalauman nga ang Pilipinas magasuporta kag magapadayon sa paghikut para sa adyenda sang rehiyunal nga pag-ugyon saekonomiya nga may daku nga pagtalupangud sa pagnegosyo sa mga serbisyo, nga nagabalor sang malapit sang tunga sang kabilugan nga mga produkto kag serbisyo sang mga katapu nga pungsod sang APEC. Ang iban pa nga prayuridad amo ang mga masunod:

  • Pagpabakud sang pag-ugyon sang ekonomiya sang rehiyon paagi sa Bogor Goals;
  • Pagtib-ung sang kaangtanan paagi sa negosyo sang serbisyo nga magasentro sa kaangtanan sang tawo sa iya isigkatawo kag sa kaangtanan sang mga institusyon sa sulod sang rehiyon;
  • Pagtib-ong sang negosyo pinansyal nga nagatuyu sa pagtukud sang mas mabakud nga mga institusyon pinansyal sa sulod sang rehiyon agud mas makaatubang sa mga palaabuton nga krisis sa ekonomiya; kag
  • Pagpabakud sang ginhisugtan nahanungod sa alalangay nga presyo kag tayuyon nga suplay sang mga produkto sa rehiyon sa Asia-Pacifico.

 

The APEC 2015 logo

 

Ginhanda/ginhimu sang Institusyon nga Pangserbisyo sa Gwa sang Pungsod kabuylog ang Departamento sang mga Buluhaton sa Gwa sang pungsod
Disenyo sang Presidential Communications Development and Strategic Planning Office/APEC 2015 Komiti sang Strategic Communication
Ginlubad sa Hiligaynon sang Sentro sa Wika at Kultura, West Visayas State University, Siyudad sang Iloilo
May Kinamatarung sa Pagpanag-iya: APEC 2015 Philippines

 

____________________

1 Asia-Pacific Economic Cooperation, “Small and Medium Enterprises” http://www.apec.org/Groups/SOM-Steering-Committee-on-Economic-and-Technical-Cooperation/Working-Groups/Small-and-Medium-Enterprises.aspx (accessed October 10, 2014)

2 TPP Members: Australia, Brunei, Canada, Chile, Japan, Malaysia, Mexico, New Zealand, Peru, Singapore, United States, Viet Nam

3 RCEP Members: Australia, Brunei, Cambodia, China, India, Indonesia, Japan, Laos, Malaysia, Myanmar, New Zealand, Philippines, Singapore, South Korea, Thailand, Viet Nam

4 Ibid.